Polnischer Germanistenkongress 2017

Blick(e) über die Grenze. Transkulturelle und transdisziplinäre Ansätze in der germanistischen Forschung und Lehre

Schlesische Universität Katowice

19.-21.05.2017

Das Konzept der „Grenze“ ist in den letzten Jahren nicht nur für die Kulturwissenschaften, sondern auch für die Fremdsprachenphilologien, darunter die Germanistik in ihren Teilgebieten (Literaturwissenschaft, Linguistik, Translatorik und Glottodidaktik), zu einem wichtigen wissenschaftlichen Forschungsfeld mit starkem Praxisbezug geworden. Dieser Ansatz des disziplinenübergreifenden Arbeitens ist thematisch begründet und führt zur einer Öffnung der Perspektive(n) innerhalb der Germanistik. Die transdisziplinäre und -kulturelle Grenzüberschreitung ist u.a. dem veränderten Aufgabenprofil der Germanistik in Deutschland und somit auch der neuesten Orientierung der Auslandsgermanistik geschuldet. Einerseits werden durch die Nutzung der Methoden benachbarter Disziplinen (Korpuslinguistik, Mehrsprachigkeitsdidaktik u.Ä.) neue Zugänge zur Zweitspracherwerbs-forschung und Lehr-Lern-Szenarien geschaffen, die den Gegebenheiten der gesellschaftlichen Sprach(en)realität im Zusammenhang mit Migration und Integration Rechnung tragen. Andererseits zeigt sich in der Spezifik der germanistischen Forschung und Lehre in Polen, dass kontrastive Ansätze in translatorischer Perspektive, insbesondere im Bereich der Fachsprachenlinguistik und der Glottodidaktik, immer wieder neue Impulse erfahren. Dabei nehmen vergleichende Studien aus der Diskurs- und Medienlinguistik eine disziplinenübergreifende Stellung ein, die auch über die Germanistik hinaus Beachtung finden. Überschreiten von Grenzen war und ist bis heute ein wichtiges Element der Literaturentwicklung, deren synkretische Formel in der postmodernen Zeit eine neue Gestalt angenommen hat. Seit Cultural turn kann man auch von neuen Impulsen sprechen, die Interpretation von literarischen Texten wesentlich bereichert haben.

Grenzregionen eignen sich nicht nur aufgrund ihrer geografischen Lage in besonderer Weise für den „Blick über die Grenze“: Sie (und damit auch ihre Bewohner) sind auf verschiedenen Ebenen vom Nachbarschaftscharakter geprägt und erleben den Grenzgang in einer sprachlich-kulturellen Lebenswelt als tägliche Erfahrung. Neben den mehrsprachigen, interkulturellen Arbeitswelten entstehen in diesen Grenzräumen aber auch Sprach- und Kulturkontakte, die sich in spezifischen literarischen Schreibpraxen widerspiegeln. In einem weiteren Verständnis von Grenzüberschreitung sind daher auch Ansätze zu sehen, die sich mit Interkulturalität und Fremdheit in translatorischer, glottodidaktischer und literaturwissenschaftlicher Perspektive beschäftigen, da diese den Blick über die Disziplinengrenzen erfordert.

Anmeldung: www.sgp.edu.pl


DZIEDZICTWO KULTUROWE REFORMACJI NA ŚLĄSKU PO 1945

Katowice, 21-22.06.2017
Biblioteka Śląska
Plac Rady Europy 1, 40-021 Katowice

Szanowni Państwo, mamy przyjemność zaprosić na konferencję organizowaną wspólnie przez Instytut Filologii Germańskiej Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach oraz Diecezję Katowicką Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Polsce: Dziedzictwo Kulturowe Reformacji na Śląsku po 1945. Konferencja odbędzie się 21-22 czerwca 2017 r. w Bibliotece Śląskiej (Plac Rady Europy 1, Katowice). Celem konferencji jest przedstawienie dziedzictwa kulturowego śląskich luteranów ze szczególnym wskazaniem na różne aspekty jego recepcji po 1945 roku. Ludność wyznania augsbursko-ewangelickiego stanowi na Śląsku, zwłaszcza w części przemysłowej Górnego Śląska oraz na Śląsku Cieszyńskim, mniejszość religijną liczącą kilka tysięcy osób i żyjącą w diasporze. Jej kulturę religijną kształtuje przede wszystkim poszanowanie dla Biblii i pielęgnowanie spuścizny duchowej Reformacji w dziedzinie liturgii, muzyki, czytelnictwa czy działalności edukacyjnej. Po 1945 roku ze względu na prowadzoną przez ówczesne władze politykę ograniczającą swobodę zrzeszania się i realizowania zadań kultowych i misyjnych, kultura luterańska nie mogła się w pełni rozwijać. Nie rozumiano specyfiki wyznaniowej i narodowościowej Śląska zmuszając wspólnoty luterańskie do negowania tradycji wywodzących swoje początki z niemieckiej Reformacji. Okres po przełomie politycznym w 1989 roku wyznacza cezurę w życiu religijnym i kulturalnym śląskich zborów luterańskich. Odkrywając pokłady zapoznanej polsko-niemieckiej spuścizny duchowej, dzisiejsi wyznawcy ewangelicyzmu podejmują wiele inicjatyw służących pielęgnowaniu bogatego dziedzictwa reformacyjnego i budowaniu dialogu z teraźniejszością. Ważnym, dotychczas nie podjętym przez polskich badaczy zagadnieniem jest kulturowy transfer na obszarze polsko-niemieckich relacji w śląskim luteranizmie i zmieniająca się polityka pamięci.

Wychodząc naprzeciwko wzrastającemu zainteresowaniu kulturowym dziedzictwem luteranów na Śląsku w Roku Reformacji, Instytut Filologii Germańskiej Uniwersytetu Śląskiego i Parafia Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Katowicach organizuje konferencję poświęconą problematyce współczesnej recepcji i percepcji myśli reformacyjnej oraz dzieła dr Marcina Lutra na Śląsku. Różne formy piśmiennictwa luterańskiego (np. gazety, czasopisma, współczesna literatura piękna i literatura dokumentarna, tłumaczenia tekstów religijnych, postylli, pieśni i pism teologicznych), miejsca pamięci, działalność wydawnicza i stowarzyszeniowa itd. dokumentują wieloaspektowość zagadnienia. Proponujemy kilka grup tematycznych:
1. Recepcja dziedzictwa kulturowego luteranów na Górnym Śląsku; medialne i materialne przejawy kultury luterańskiej. Miejsca pamięci (cmentarze, pomniki, tablice, muzea)
2. Historia Reformacji na Śląsku, jej obecność w przestrzeni kulturowej i wyznaniowej.
3. Postać i dzieło dr Marcina Lutra i jego znaczenie dla kultury śląskich luteranów .
4. Spuścizna kulturowa luteranów na łamach śląskich czasopism („Ewangelik Pszczyński”, „Zwiastun Ewangelicki”, „Ewangelik” i in.).
5. Literatura piękna o luteranach, literatura piękna luteranów (pamiętniki, listy, wiersze).
Komitet organizacyjny planuje wydanie tomu zbiorowego, którego promocja odbędzie się w dniu konferencji. W związku z powyższym uprzejmie prosimy o potwierdzenie swojego uczestnictwa w konferencji i propozycję tematu do 15.03.2017 r. oraz przesłanie swojego tekstu na adres konferencjareformacja17@gmail.com w nieprzekraczalnym terminie do 15.04.2017 r.


Das Germanistische Institut der Schlesischen Universität/Katowice
und
der Köln-Kattowitz Verein
laden
zur internationalen wissenschaftlichen Tagung
POETUS LITERARUS. HEINRICH BÖLL ZUM 100. GEBURTSTAG
(Katowice, 19.-20. Oktober 2017)
ein.

Zum 50. Geburtstag Heinrich Bölls zollte der Philosoph Theodor W. Adorno dem Kölner Autor sein Lob und bezeichnete ihn darin als „einen der erfolgreichsten deutschen Schriftsteller seiner Generation, von internationalem Ruf“. Der Stellenwert des ersten bundesdeutschen Nobelpreisträgers blieb damals festgelegt. Mit seinen Kriegs- und Nachkriegsbildern der bundesrepublikanischen Wirklichkeit prägte Heinrich Böll die Entwicklung der westdeutschen Literatur im wesentlichen Maße und machte sie, besonders mit dem Typus „des guten deutschen Menschen“ (Eduard Goldstücke), europa- und weltweilt bekannt. Als „der andere Deutsche“ (Heinrich Vormweg) sah er mehr als andere gesellschaftliche Vertreter und übernahm pflichtbewusst die Rolle „eines literarischen Begleiters und Kommentators der Bundesrepublik“ (Leszek Żyliński), was ihm sowohl treue Leser als auch feindselige Kritiker eingebracht hat. Selbst den Schriftsteller würdigender Adorno sprach ihm den Titel eines poetus literarus ab. Zwar hatte Böll „eine feine Nase für Themen, die den Deutschen auf den Fingern brannten“ (Marcel Reich-Ranicki), trotzdem konnte sein Werk aus Sicht des deutschen Literaturpapstes vor Vergessenheit nicht bewahrt werden. Schaut man sich aber einen Ausschnitt aus dem Katalog der Böll’schen Themen an, scheinen sie mehr der Gegenwart entnommen zu sein, als je zuvor: „das Jahrhundert der Vertriebenen und Gefangenen” (Jerusalem, 1974), Humanität im praktischen Leben einer Gemeinschaft, verstanden als „Nachbarschaft, Vertrauen“ (Frankfurter Vorlesungen, 1964) oder die Solidarität mit „menschlichem Abfall“ (Stockholm, 1972).
Diese und viele andere Aspekte lassen zum 100. Geburtstag des Schriftstellers Heinrich Böll (1917-1985) sein Schaffen erneut in Augenschein nehmen und dessen zeitlosen Geist beleuchten bzw. hinterfragen. Aus diesem Anlass veranstaltet das Germanistische Institut der Schlesischen Universität/ Katowice zusammen mit dem Köln-Kattowitz Verein eine internationale Tagung, die dem Leben und Werk Heinrich Bölls gewidmet wird. Neben kanonisierten Texten werden weniger bekannte Werke des Kölner Autors, z.B. seine Aufsätze, Reden, Essays und Briefe ins Zentrum des Interesses polnischer und deutscher Literaturwissenschaftler gerückt sowie biographische, komparatistische und kulturwissenschaftliche Fragestellungen behandelt.

Besondere Aufmerksamkeit soll folgenden Aspekten geschenkt werden:
1. Bölls Werk aus Sicht moderner kulturwissenschaftlicher Theorien.
2. Narrative Strategien des Schriftstellers vor dem Hintergrund der gegenwärtigen Narratologie.
3. Heimat und „Vertriebenheit“.
4. Bölls rheinländische Heimat.
5. Die „Ethik des Humanen“ aus der Perspektive des 21. Jahrhunderts.
6. Konsum- und Mediengesellschaft in den Werken H. Bölls.
7. Heinrich Böll und seine Zeitgenossen.
8. Bölls Rezeption in der BRD, Polen und anderen europäischen Ländern.
9. Bölls Nachlass.

Organisatorisches
Termin: 19.-20.Oktober 2017
Ort: Biblioteka Śląska, Katowice
Konferenzgebühr: 250 PLN/oder 60 Euro
Anmeldefrist: 30.Mai 2017
Kontaktadresse und Anmeldung: boell100@gmail.com


Instytut Filologii Germańskiej

Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach

zaprasza na konferencję naukową

BYĆ ARTYSTĄ I MÓWIĆ O ARTYŚCIE.
W KRĘGU PROBLEMATYKI ARTYSTOWSKIEJ W NIEMIECKICH
I POLSKICH TEKSTACH KULTURY

Katowice, 16-17 listopada 2017

„Czyż jestem Bogiem?” (Faust)

Zdefiniowanie pojęcia ‚artysta’ (w niemieckojęzycznym kręgu kulturowym słowo ‚Künstler’ oznacza człowieka tworzącego kreatywnie dzieła sztuki, w szerokim tego słowa znaczeniu), określenie jego pozycji w polu sztuki nie jest łatwym przedsięwzięciem. Postać artysty pociąga za sobą cały kompleks zróżnicowanych problemów, począwszy od indywidualnych uwarunkowań osobowości twórcy, poprzez czynniki wpływające na jego rozwój, często ambiwalentną kwestię talentu jako specjalnego daru lub też przekleństwa; analiza tej postaci opiera się niemal zawsze na relacji artysta a społeczeństwo i stosunku do własnej twórczości. Mnogość zagadnień nie ułatwia dotarcia do odpowiedzi i implikuje ich subiektywizm.

Artyści pojawiają się w literaturze niemieckiej od drugiej połowy XVIII wieku. Oświeceniowa filozofia i w jej następstwie nowy styl życia otworzyły przed nimi możliwości emancypacji, uwalniając od przywiązania do tradycji, stopniowo także, jak zauważa Lothar Pikulik – od odpowiedzialności. Swe siły zaczęli czerpać z przekonania o własnej wartości, o drzemiących w nich pokładach genialności, które pozwalały kształtować i interpretować świat na własny sposób. Propagowaną w drugiej połowie XVIII wieku estetykę geniusza, typ tzw. „second makera” (A. Shaftesbury), wyparł niebawem romantyzm, usuwając w cień kult artysty-geniusza, i zastąpił go apoteozą sztuki, wyobrażeniem o istnieniu stanu absolutu ducha, który nie ma początku ani końca, a do którego dostać się można tylko poprzez sztukę. Stanowisko romantyków prowadzi artystę do wyobcowania, do braku akceptacji samego siebie i niemożności odnalezienia się w społeczeństwie. Typ outsidera, który zagości na dobre w literaturze niemieckiej od końca XIX wieku, inspirując takich twórców jak Rainera Marię Rilkego, Stefana Georgego czy Hermanna Hessego, znalazł swoje ukoronowanie w „człowieku będącym jednocześnie poetą, myślicielem, Bogiem, uosobieniem miłości i władzy” (F. Nietzsche). Tworząc swój typ twórcy Nietzsche pożegnał się już na dobre z artystą minionych epok, z artystą w stylu Goethego i romantyków, bo w jego koncepcji sztuki brak było miejsca na utopię, na Novalisowskie marzenia o „złotej epoce”, o świecie „po tamtej stronie”. Nietzschański artysta, za którego filozof sam się uważał, działał w teraźniejszości i był panem samego siebie.

Dwa paradygmaty artysty dominujące w kulturze niemieckiej od ponad dwóch ostatnich stuleci: faustowski – tworzący dzieła dzieła z myślą o innych – i nietzscheański – dla siebie, ulegają dekonstrukcji wraz z pojawieniem się artysty postmodernistycznego, który wyznacza zupełnie nowe kierunki rozwoju. Czy wraz ze śmiercią podmiotu nastąpiła także śmierć samego artysty? Czy wobec faktu, że opowiedziano już wszystkie wielkie historie, postmodernistyczny twórca rzeczywiście skazany jest na renarrację i poruszanie się w przestrzeni intertekstualnej gry? Czy może samo pojęcie artysty wymaga redefinicji, a jeśli tak, jakie kryteria winny lec u jej podstaw? Stawiając te pytania pragniemy zachęcić do refleksji, która z jednej strony obejmowałaby fenomen artysty – bohatera dzieła literackiego – z drugiej zaś wychodziłaby poza owo tradycyjne pole badawcze.

W oparciu o teksty kultury niemieckiej lub/i polskiej od drugiej połowy XVIII wieku aż po czasy współczesne przedmiotem naukowego (ukierunkowanego komparatystycznie) namysłu chcielibyśmy uczynić w szczególności następujące zagadnienia:

  • Stan badań: przegląd narzędzi oraz pozycji badawczych.
  • Artysta współczesny wobec tradycji.
  • Artysta współczesny: kim jest?
  • Czy istnieje mitologia artysty współczesnego?
  • Wyobrażenia o artyście w ujęciu komparatystycznym.
  • Rola artystycznych przyjaźni.
  • Artysta wobec systemów/władz/zagrożenia wolności twórczej.
  • Künstlerroman: problemy definicji, ewolucja gatunku.
  • Artysta w kulturze niemieckiej i polskiej – studia porównawcze.
  • Implementacja teorii socjologicznych, estetycznych i antropologicznych w badaniach literaturoznawczych, oscylujących wokół problematyki artystowskiej.
  • Artysta versus artystka: dyskurs artystowski w ujęciu genderowym.
  • W jakim celu mówić dzisiaj o artyście? Nowe wyzwania i perspektywy badawcze.

Informacje organizacyjne:
Języki obrad: niemiecki i polski.
Opłata konferencyjna: 250 zł.
Czas referowania: 20 min.
Miejsce: Uniwersytet Śląski, Katowice. Centrum Informacji Naukowej i Biblioteka Akademicka, ul. Bankowa 11a.

Komitet organizacyjny:
dr Nina Nowara-Matusik
dr hab. prof. UŚ Renata Dampc-Jarosz
dr Magdalena Popławska
mgr Alan Rymarczyk

Zgłoszenia na konferencję prosimy przesyłać za pośrednictwem załączonego formularza do 15 maja 2017 r. na adres e-mailowy: konferencja-artysta@wp.pl. Potwierdzenie przyjęcia referatu nastąpi do 30 czerwca br.